محمدعلی چوبینی در دومین همایش حکمرانی مطلوب در تمدن نوین اسلامی با اشاره به تغییر مفهوم محله در زندگی شهری امروز اظهار کرد: در تقسیم بندی های شهری، شیراز دارای ۱۵۲ محله است، اما واقعیت این است که بسیاری از آنچه امروز محله نامیده می شود، دیگر واجد ویژگی های سنتی و هویتی محله نیست.

وی افزود: در گذشته، محله بر پایه نوعی همگنی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شکل می گرفت و ساکنان آن نسبت به یکدیگر احساس قرابت و تعلق داشتند، اما توسعه شهری، غلبه مدرنیته، رشد عمودی شهرها و تغییر سبک زندگی باعث شده بسیاری از فضاهای میان همسایگی همچون حیاط ها، کوچه ها و میدانگاه های شهری از بین برود.

رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز با بیان اینکه امروز در برخی مجتمع های مسکونی حتی دو بلوک مجاور نیز هیچ نسبت اجتماعی با یکدیگر ندارند، ادامه داد: ما با محله ای مواجهیم که در آن همسایه از همسایه خبر ندارد؛ حس بی پناهی و تنهایی شهری گسترش یافته و نظارت اجتماعی تضعیف شده است.

حذف «فضای سوم» و بحران بی پیوندی شهری

چوبینی این وضعیت را ناشی از حذف «فضای سوم» در شهرها دانست و گفت: انسان امروز میان فضای خصوصی خانه و فضای کاری در رفت و آمد است، در حالی که شهر نیازمند فضاهای عمومی و جمعی است؛ فضاهایی که مردم در آن با یکدیگر ارتباط، اصطکاک اجتماعی و تجربه زیست جمعی داشته باشند؛ در گذشته مسجد، میدانگاه ها و برخی فضاهای شهری این نقش را ایفا می کردند.

وی احیای محلات را یک ضرورت استراتژیک برای مدیریت شهری توصیف کرد و افزود: بازسازی سرمایه اجتماعی، افزایش تاب آوری شهری و تقویت انسجام اجتماعی بدون احیای محلات ممکن نیست و مسجد می تواند محور این بازآفرینی باشد.

مسجد باید از دیوارهایش بیرون بیاید

معاون شهردار شیراز با تاکید بر ضرورت بازتعریف نقش مسجد در شهر معاصر اظهار کرد: نگاه ما این است که مسجد نباید صرفا یک ساختمان در دل محله باشد، بلکه باید به سیستم عامل محله تبدیل شود؛ نهادی که بتواند جریان های اجتماعی، فرهنگی و حتی بخشی از مسائل محله را راهبری کند.

چوبینی ادامه داد: امروز نیاز داریم مسجد از دیوارهای خود بیرون بیاید و نقش واقعی اش را به عنوان کانون محله ایفا کند؛ جایی برای گفت وگو، مشارکت، حل مسئله، انسجام بخشی و پیوند میان مردم و مدیریت شهری.

وی با اشاره به تدوین «طرح احیای محلات با محوریت مساجد» در شهرداری شیراز گفت: برای این طرح آیین نامه اجرایی تدوین شده، مصوبه شورای اسلامی شهر و تاییدیه وزارت کشور اخذ شده و حتی ردیف بودجه مشخص برای آن در نظر گرفته ایم.

شهرداری به تنهایی قادر به حل مسائل محلات نیست

معاون فرهنگی شهردار شیراز با بیان اینکه هیچ نهادی به تنهایی قادر به حل چالش های اجتماعی محلات نیست، تصریح کرد: شهرداری ها اساسا متولی مستقیم همه مسائل اجتماعی نیستند، اما ما به عنوان مدیریت شهری احساس کردیم یک حلقه مفقوده در حوزه اجتماعی و احیای محلات وجود دارد و باید برای آن ورود کنیم.

چوبینی افزود: این طرح هنوز نوپاست و طبیعتا با آزمون و خطا و چالش های مختلف مواجه خواهد بود، اما نمی توان نسبت به فروپاشی تدریجی پیوندهای محله ای بی تفاوت بود.

وی با اشاره به اجرای پایلوت این طرح در تعدادی از مساجد شیراز گفت: واقعیت این است که همه مساجد امروز ظرفیت تبدیل شدن به کانون احیای محله را ندارند و باید این مسئله را صادقانه پذیرفت.

چرا کارکرد تاریخی مسجد کمرنگ شد؟

چوبینی در ادامه سخنان خود به تحلیل دلایل تغییر کارکرد تاریخی مساجد پرداخت و گفت: در گذشته ساختار حکمرانی شهری ساده تر، منسجم تر و مبتنی بر روابط اجتماعی نزدیک تر بود؛ مردم یکدیگر را می شناختند، نیازها محدودتر بود و مسجد به صورت طبیعی نقش اجتماعی، حمایتی، آموزشی و هویتی ایفا می کرد.

وی افزود: امام محله در گذشته صرفاً امام جماعت نبود؛ مرجع اجتماعی، مشاور خانواده، واسطه حل اختلاف، تکیه گاه مردم و محور انسجام محله محسوب می شد؛ یکی از دلایل این اثرگذاری نیز زندگی امام مسجد در همان محله بود.

به گفته معاون شهردار شیراز، جامعه امروز از «اعتماد شخص محور» به سمت «اعتماد کارکردی» حرکت کرده است؛ یعنی مردم صرفا بر پایه جایگاه افراد اعتماد نمی کنند، بلکه به دنبال کارآمدی، شفافیت و توان حل مسئله هستند.

وی یکی از چالش های امروز مساجد را تعدد ارکان و موازی کاری دانست و گفت: گاهی نبود انسجام میان ارکان مسجد و نهادهای مختلف موجب می شود مسجد نتواند نقش محوری خود را ایفا کند.

مسجد؛ پل ارتباطی مردم و مدیریت شهری

رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز با تشریح رویکرد این طرح اظهار کرد: هدف ما این است که نظام مسائل محلات از دل خود مردم استخراج شود، نه اینکه نسخه ای از بالا برای محله ها پیچیده شود.

چوبینی ادامه داد: مسجد در این مدل، به پل ارتباطی میان مردم و مدیریت شهری تبدیل می شود؛ محلی که بتواند مسائل محله را احصا، اولویت بندی و برای حل آنها مطالبه گری و مشارکت ایجاد کند.

وی خاطرنشان کرد: این فرآیند علاوه بر افزایش سرمایه اجتماعی و حس تعلق، مردم را از صرف مطالبه گر بودن خارج می کند و آنها را به بخشی از فرآیند مدیریت و حل مسئله شهری تبدیل می کند.

وی تاکید کرد: اگر قرار است حکمرانی شهری موفقی شکل بگیرد، باید جامعه را با خود همراه کند و این همراهی بدون احیای نهادهای اجتماعی ریشه دار همچون مسجد و بازسازی هویت محلات امکان پذیر نخواهد بود.

انتهای پیام/