به گزارش شهروند فارسی ؛یادداشت مهندس یاسر پوست فروش فرد (نائب رئیس دوم سازمان نظام مهندسی ساختمان استان فارس) به مناسب فرا رسیدن ۵ دی ماه سالروز ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی

شهر شیراز، به عنوان یکی از کهن ترین و ارزشمندترین شهرهای تاریخی ایران، در طول تاریخ خود بارها با زمین لرزه های ویرانگر مواجه بوده است. مستندات تاریخی نشان می دهد که زلزله سال ۱۲۳۲ هجری شمسی (۱۸۵۳ میلادی)، با بزرگی تخمینی ۶/۴ ریشتر و عمق کانونی کم، یکی از مخرب ترین رخدادهای لرزه ای این شهر بوده که منجر به ویرانی گسترده و کشته شدن حدود ۱۲ تا ۱۳ هزار نفر شده است.

همچنین زلزله سالهای ۱۲۰۳  هجری شمسی در شهر شیراز  و همچنین زمین لرزه  ۱۳۷۸ هجری شمسی کازرون که به طور محسوسی در شیراز احساس شد، بیانگر تداوم فعالیت لرزه ای در منطقه فارس است.

این سابقه تاریخی، خطر زلزله را از یک احتمال فرضی به واقعیتی تکرارشونده در حافظه شهر شیراز تبدیل می کند و ضرورت برنامه ریزی مبتنی بر پیش بینی و پیشگیری را دوچندان می سازد.

بافت تاریخی شیراز، به عنوان قلب هویتی شهر، به دلیل قدمت بالای بناها،  مقاومت لرزه ای محدود، تراکم ساختمانی و محدودیت شبکه معابر، از آسیب پذیرترین بخش های شهری در برابر زلزله به شمار می رود. با این حال، تجربه زلزله۱۸۵۳ نشان داده است که برخی بناهای شاخص تاریخی ، مانند بازار و مسجد وکیل و برخی منازل  عملکرد نسبتاً مناسبی از خود نشان داده اند که این موضوع می تواند حاوی درس هایی ارزشمند در زمینه تاب آوری کالبدی، دانش بومی ساخت و ساز و الگوهای سازه ای سنتی باشد.

ارتقای تاب آوری بافت تاریخی شیراز مستلزم عبور از اقدامات مقطعی و بخشی و حرکت به سوی مدیریت یکپارچه شهری است.

هماهنگی نهادی میان شهرداری، سازمان میراث فرهنگی، مدیریت بحران، دستگاه های امدادی، خدمات رسان و نهادهای اجتماعی و حضور متخصصان ،شرط اساسی برای کاهش ریسک، افزایش کارایی پاسخ اضطراری و جلوگیری از اقدامات جزیره ای و ناهماهنگ است.

در این میان، شناسایی و تجهیز فضاهای امن شهری نقش کلیدی در مدیریت بحران ایفا می کند. فضاهای مذهبی و فرهنگی شاخص، نظیر حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع)، به دلیل جایگاه اجتماعی، دسترسی مناسب و ظرفیت بالای تجمع پذیری، می توانند در صورت برنامه ریزی علمی و تجهیز زیرساختی، به عنوان مراکز پشتیبان امدادرسانی، اسکان موقت، توزیع خدمات حیاتی و مدیریت بحران در بافت تاریخی مورد استفاده قرار گیرند. این امر مستلزم تعریف نقش مشخص، سناریوهای عملیاتی و هماهنگی مستمر میان متولیان این فضاها و نهادهای مسئول مدیریت بحران است.

از سوی دیگر، یکی از بنیادی ترین الزامات کاهش ریسک لرزه ای در شیراز، رعایت حریم گسل ها و پرهیز از مداخلات پرخطر در پهنه های گسلی است. ساخت و ساز در مجاورت یا بر روی گسل های فعال و بالقوه باید محدود شود و  حریم ایمن گسل ها به عنوان خط قرمز برنامه ریزی شهری تلقی گردد. احداث سدها، پل ها و زیرساخت های سنگین بر روی گسل ها، به دلیل خطر شکست سازه ای و پیامدهای فاجعه بار ثانویه، باید متوقف شده و مورد بازنگری جدی قرار گیرد. همچنین استقرار سازه های با اهمیت بسیار بالا، نظیر بیمارستان ها، مراکز درمانی، پایگاه های امدادی و مراکز مدیریت بحران، در پهنه های گسلی اقدامی غیرمسئولانه و مغایر با اصول بدیهی مدیریت ریسک محسوب می شود.

در نهایت، تجربه تلخ زلزله های تاریخی ایران و جهان  به روشنی نشان می دهد که آمادگی دائمی، پیش نگرانه و نهادمند، تنها راه مواجهه مسئولانه با خطر زلزله است. این آمادگی باید از طریق پایش مستمر خطر، آموزش و مشارکت شهروندان، مانورهای دوره ای، به روزرسانی طرح های مدیریت بحران و تصمیم گیری های مبتنی بر علم و اخلاق بین نسلی دنبال شود. بی توجهی به این اصول، نه تنها جان و سرمایه نسل حاضر را به خطر می اندازد، بلکه مسئولیتی تاریخی بر دوش ما می گذارد؛ مسئولیتی که در صورت تداوم تصمیم های نادرست، موجب خواهد شد آیندگان از ما به نیکی یاد نکنند.

یاسر پوست فروش فرد

انتهای پیام/