دومین همایش کشوری فرونشست زمین با تفکر «زمین سبز است و آبی آسمان، نگاه پاک ما، میراث نسل فردا باد» به همت سازمان نظام مهندسی ساختمان استان فارس و با همکاری دستگاههای متولی، روز سهشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۴ در مرکز همایشهای شهر راز شهرداری شیراز  با همکاری دستگاه های متولی برگزار شد.

به گزارش  شهروند فارسی؛ این همایش با مشارکت استانداری فارس، اداره کل راه و شهرسازی فارس، شهرداری شیراز، سازمان مدیریت و برنامه ریزی فارس و اداره کل حفاظت محیط زیست استان فارس برگزار شد و اجرای آن را مهندس مریم افشار اردکانی، از اعضای سازمان نظام مهندسی فارس، بر عهده داشت.

در ابتدای این مراسم، دکتر امیرحسین قیصری، رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان استان فارس، ضمن قدردانی از همکاری نهادهای همکار بهویژه از جناب آقای دکتر اسدی، شهردار محترم کلانشهر شیراز و مجموعه شهرداری، بر ضرورت شناسایی «حلقههای زنجیری منجر به بروز فرونشست زمین» تأکید کرد. وی با تحلیل میانگین نرخ فرونشست در سطح جهانی و ملی، وضعیت استان فارس را نگران کننده دانست و گفت: «میانگین فرونشست در استان فارس چند برابر میانگین جهانی است.»

دکتر قیصری، برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، حفر چاه های متعدد و کاهش نزولات آسمانی را از عوامل اصلی این پدیده عنوان کرد و افزود: «زمین متعلق به نسلهای آینده است و همه ما در برابر آن مسئولیم. دستگاه های متولی و مراکز دانشگاهی نیز در مسیر فرهنگ سازی و آگاهی بخشی عمومی گام بردارند.»

او همچنین دسترسی به داده های آماری دقیق و به روزرسانی فاکتورهای آمایش سرزمین را در کنترل فرونشست زمین ضروری دانست.

مقابله با فرونشست زمین نیازمند همت ملی، است

در ادامه، مهندس آرش فرج زاده، قائم مقام شهردار شیراز، با تأکید بر لزوم همکاری بین بخشی دستگاه های اجرایی اظهار داشت: «مقابله با فرونشست زمین نیازمند همت ملی، گنجاندن ملاحظات فرونشست در طرحهای شهری و تبدیل مطالعات علمی به اقدامات عملی است.»

وی با اشاره به پیامدهای گسترده این پدیده بر زیرساخت ها و سازه های شهری، هم افزایی میان دستگاه های اجرایی کشور برای مدیریت و مهار اثرات آن را ضروری دانست.

هشدار برای خالی شدن سفره های اب زیرزمینی

در ادامه این همایش، عضو هیئت علمی بخش مهندسی راه، ساختمان و محیط زیست دانشگاه شیراز با تشریح مکانیزم‌های علمی و عوامل موثر بر فرونشست زمین، نسبت به روند نگران‌کننده افت سطح آب‌های زیرزمینی در استان فارس هشدار داد.

قاسم حبیب‌آگهی به تعریف پدیده فرونشست پرداخت و گفت: فرونشست، هرگونه تغییر و جابه‌جایی سطح زمین به سمت پایین است که گاه با تغییرات افقی نیز همراه می‌شود. این پدیده می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله حفاری‌های معدنی، تونل‌های زیرزمینی، فرسایش درونی خاک و مهم‌تر از همه، پایین‌افتادن سطح آب‌های زیرزمینی در اثر برداشت بی‌رویه آب باشد.

وی با اشاره به اینکه افت تراز آب زیرزمینییکی از اصلی‌ترین دلایل فرونشست در کشور است، افزود: در عمق‌های ۲۰‌متری، هر متر کاهش سطح آب معادل یک تن بار اضافی بر هر متر مربع خاک وارد می‌کند، و در صورت افت چند ده‌متری سطح آب، فشاری معادل وزن یک ساختمان چندین طبقه به خاک وارد می‌شود. این امر سبب تراکم تدریجی لایه‌ها و فرونشست قابل‌توجه زمین می‌شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز با بیان اینکه فرونشست یک پدیده آنی نیست بلکه زمان‌بر است، تصریح کرد: دلیل این تأخیر، نفوذپذیری پایین خاک و زمان لازم برای مستهلک شدن فشارهای اضافی آب در منافذ خاک است. هرچه خاک ریزتر باشد، این فرآیند کندتر پیش می‌رود و فرونشست در بازه زمانی طولانی‌تر خود را نشان می‌دهد.

*دشت های فارس در معرض فرونشست

مریم دهقانی، عضو هیات علمی بخش مهندسی راه، ساختمان و محیط زیست دانشگاه شیراز در این همایش کشوری با ارائه نتایج مطالعات میدانی و ماهواره‌ای به بررسی دقیق فرونشست زمین در استان فارس پرداخت.

وی با اشاره به اینکه پدیده فرونشست ناشی از برداشت بی‌رویه آب‌برای کشاورزی و کاهش ذخایر آب زیرزمینی است پیامد‌های آن را شامل ترک‌ها و شکاف در ساختمان‌ها، زیرساخت‌های صنعتی، مسیر راه‌آهن و مناطق مسکونی عنوان کرد و افزود: با درخواست از سازمان فضایی آلمان با استفاده از حداقل ۱۲ تصویر ماهواره‌ای راداری نقاط شهر شیراز در سال ۲۰۱۹ بررسی شده است که سه پهنه اصلی فرونشست در شهر شیراز شناسایی شد.

دهقانی با بیان اینکه بررسی‌های انجام‌شده با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای راداری نشان می‌دهد بخش‌های وسیعی از دشت‌های فارس، به‌ویژه بیضا، مرودشت و جنوب شیراز در وضعیت بحرانی قرار دارند، گفت: نتایج آن نشان می‌دهد تقریبا در تمام این محدوده‌ها آثار فرونشست وجود دارد. بر اساس تحلیل داده‌ها، بیشترین نرخ فرونشست در حدود دشت بیضا مشاهده شده که طی ۱۰ سال، بیش از ۳۰ سانتی‌متر نشست را تجربه کرده است.

دهقانی تأکید کرد: متأسفانه در کشور ما هنوز داده‌های منسجم و دقیق از فرونشست در سطح ملی وجود ندارد و لازم است سازمان‌های مرتبط به‌صورت هماهنگ اقدام به پایش مستمر این پدیده کنند.

وی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در جنوب شهر شیراز بیان کرد: جنوب شیراز سالانه بین ۸ تا ۹ سانتی‌متر دچار فرونشست می‌شود که از بحرانی‌ترین نقاط استان به‌شمار می‌رود؛جنس خاک و برداشت‌های محدود اما متمرکز از منابع آب زیرزمینی، از دلایل اصلی این پدیده است.

عضو هیات علمی بخش مهندسی راه، ساختمان و محیط زیست دانشگاه شیراز همچنینمنطقه داراب را یکی از بحرانی‌ترین دشت‌های استان فارس دانست و اعلام کرد: در دشت داراب نرخ فرونشست بین ۱۵ تا ۱۶ سانتی‌متر در سال ثبت شده که زنگ خطر جدی برای پایداری زمین و سازه‌های عمرانی است.

دهقانی افزود: طی دو سال متوالی ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ حدود ۲۰ تا ۳۰ دشت و ۷ تا ۸ فرودگاه در سراسر کشور مورد بررسی قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده گسترش ابعاد پدیده فرونشست در مقیاس ملی است.

وی با اشاره به  اینکه ادامه روند فعلی برداشت از منابع آب زیرزمینی، به‌ویژه در مناطق جنوبی فارس، می‌تواند منجر به نشست‌های جبران‌ناپذیر در بافت شهری و تاریخی شیراز شود بر ضرورت همکاری نهادهای مسئول برای تأمین داده‌های جدید، پایش مداوم زمین و اجرای طرح‌های کاهش برداشت آب تأکید کرد.

در این همایش، جمعی از اساتید و متخصصان برجسته کشور از جمله دکتر علی بیت اللهی (رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی)، دکتر قاسم حبیب آگهی (عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز)، دکتر مریم دهقانی (عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز)، دکتر سید حمیدرضا طبیبی (معاون نظام فنی و اجرایی و دبیرخانه شورای فنی استان فارس)، دکتر معصومه آمیغ پی (مدیرکل ترازیابی دقیق و تداخل سنجی راداری سازمان نقشه برداری کشور) و مهندس محمد مینوسپهر (دبیر همایش و رئیس کمیته محیطزیست سازمان نظام مهندسی ساختمان فارس) حضور داشتند. در قالب دو پنل تخصصی، موضوعات شناخت و تحلیل وضعیت فرونشست زمین در استان فارس، عوامل مؤثر در ایجاد آن، چالش ها و راهکارها، ملاحظات مهندسی ساخت وساز در مناطق دچار فرونشست، تدوین مقررات ملی و وظایف دستگاههای اجرایی مورد بررسی قرار گرفت.

همچنین مهندس غلامی (مدیرکل مدیریت بحران استانداری فارس) و دکتر علی نیک عهد (مدیرکل زمینشناسی و اکتشافات معدنی جنوب کشور) دیدگاه های اجرایی و تخصصی خود را در خصوص این پدیده ارائه کردند.

در پایان، پیشنهاد شد دبیرخانه دائمی فرونشست زمین در استان فارس با هدف هم افزایی، هماهنگی و پیگیری اقدامات در محل سازمان نظام مهندسی ساختمان استان فارس مستقر شود. همچنین تأکید شد که سازمانهای متولی با رویکرد عملگرایی و همکاری بینبخشی، گامهای مؤثرتری برای پیشگیری از فرونشست زمین بردارند.

انتهای پیام/