«پدافند غیرعامل» اصل فراموش شده در مقررات ملی ساختمان

با وجود قوانین پیشگیرانه برای کاهش آسیب پذیری ساختمانها در زمان جنگ، این اصل در ساخت و سازها رعایت نمی شود.

رژیم صهیونیستی در حملات هوایی خود به شهرهای مختلف شمار زیادی از مناطق مسکونی و ساختمانهای چندین طبقه که ساکنان آنها افراد غیرنظامی بودند را مورد هدف قرار داد که متأسفانه منجر به تخریب بسیاری از خانه های مسکونی هموطنان در تهران و سایر شهرهای میهن اسلامی شد.

در پی تجاوزهای اخیر رژیم صهیونیستی به پایتخت ایران اسلامی بخشهایی از مناطق مسکونی و خانه های مردم بی دفاع و غیرنظامی به شدت آسیب دید به گونه ای که بسیاری از این واحدهای مسکونی و یا چند طبقه از آنها مورد اصابت موشک قرار گرفت و قابل سکونت نیستند.

اکنون با اعلام آتش بس و پذیرش آن از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران بحث بازسازی این مناطق مطرح است و باید دید بازسازی ساختمانها به چه صورت انجام خواهد شد و نقش سازمان نظام مهندسی در این میان چیست.

ضرورت اجرای مقررات ملی ساختمان

به گزارش شهروند فارسی ،رئیس گروه تخصصی معماری شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور در خصوص تخریب ساختمانهای جنگ زده در استانهای مختلف کشور به ویژه تهران و چگونگی بازسازی آنها به ما می گوید: با توجه به وضعیت کشور اقدام پیشگیرانه ای که ضرورت دارد از این پس به درستی اجرایی شود مبحث بیست و یکم مقررات ملی ساختمان است که به پدافند غیرعامل و کاهش آسیب پذیری شهروندان میپردازد.

دکتر طاهره نصر؛ رئیس گروه تخصصی معماری شورای مرکزی سازمان نظاممهندسی ساختمان کشور

طاهره نصر با اشاره به اینکه سالهاست از ابلاغ مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان از سوی وزارت راه و شهرسازی می گذرد اما هنوز به درستی اجرایی نشده است، اظهار میکند: این مبحث به پدافند غیرعامل اشاره دارد و حداقل ضوابطی را برای طراحی و اجرای ساختمانها، تأسیسات و فضاهای عمومی تعیین می کند تا در برابر حوادث غیرمترقبه – حوادث غیرمترقبه به وقایعی گفته می شود که غیرمنتظره و خارج از کنترل انسان هستند و می توانند خسارتها و آسیبهای جدی به بار آورند و این حوادث شامل بلایای طبیعی مانند زلزله، سیل، طوفان، آتش سوزی و همچنین حوادث غیرطبیعی مانند جنگ می شود – آسیب پذیری کمتری داشته باشند و نوعی دفاع پنهان محسوب می شود که هدف اصلی این مبحث، کاهش آسیب پذیری ساختمانها در برابر اثرات ناشی از تهدیدهای غیرطبیعی و حفظ جان و مال افراد در شرایط بحرانی از جمله جنگ است.

کارکرد پدافند غیرعامل در ساختمانها

این استاد تمام دانشگاه آزاد اسلامی شیراز ادامه می دهد: مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان، کارکرد پدافند غیرعامل در بحثهای معماری، شهرسازی و همچنین سازه و تأسیسات را مورد بررسی قرار می دهد و به جانمایی ساختمانها یعنی ملاحظاتی که در طراحیها باید در نظر گرفته شود می پردازد تا فضاهای ایمن در ساختمان لحاظ شود، حتی بخشی از این فضاهای امن شامل پناهگاههاست، به طوری که گونه بندی و گروه بندی پناهگاهها نیز در مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان مورد بررسی قرار میگیرد که شامل مدت اقامت، نوع عملکرد و درجه اهمیت آنها میشود، سپس بررسی میکند که مصالح مناسب برای سازههای انفجاری چه ویژگی هایی دارند و ضریب مقاومت آنها را بررسی میکند. بنابراین، اجرای این مبحث در ایمن سازی ساختمانها برای مواجهه با شرایط بحرانی بسیار تأثیرگذار و حائز اهمیت است.

مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان، کارکرد پدافند غیرعامل در بحثهای معماری، شهرسازی و همچنین سازه و تأسیسات را مورد بررسی قرار میدهد و به جانمایی ساختمانها و ملاحظاتی که در طراحیها باید در نظر گرفته شود، می پردازد تا فضاهای ایمن در ساختمان لحاظ شود، حتی بخشی از این فضاهای امن شامل پناهگاه هاست

دکتر نصر با اشاره به اهداف پدافند غیرعامل که در مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان تعریف شده است، می گوید: این اهداف شامل افزایش بازدارندگی، کاهش آسیبپذیری، ارتقا و پایداری ساختمانها به صورت گسترده، تداوم که میتواند در صورت بحران برای ساختمانها در نظر گرفته شود و همچنین پرداختن به مدیریت بحران در زمان بروز حوادث است.

اهمیت اجرای مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان

عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور در خصوص اجرای مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان در کشور اظهار میکند: این مبحث در دوره های بازآموزی سازمان نظام مهندسی و دوره های آموزش تکمیلی (ارتقای اعضای سازمان نظام مهندسی) درحال تشکیل است و به این مبحث به طور کامل پرداخته می شود، اما اجرایی شدن این مبحث در کشور حائز اهمیت است که متأسفانه تاکنون به صورت کامل اجرایی نشده و یا بسیار ضعیف اجرا شده، به طوری که می توان گفت این مبحث برای ساختمانهایی که عمر بالای پنج سال دارند اجرا نشده است.

دکتر نصر با اشاره به اهمیت اجرای مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان در کاهش آسیب پذیری ساختمانها در حوادث غیرمترقبه، می گوید: موضوع این مبحث نگهداری و تعمیر ساختمان است که می توان برای چهار رشته اصلی سازه، معماری، تأسیسات مکانیکی و تأسیسات برقی مواردی را بیان کرد، ضمن آنکه به چگونگی بازرسی ادواری در ساختمان ها می پردازد تا در صورت نیاز به تعمیر پیشنهاد شود تعمیرات به چه صورتی باید انجام شود.

بررسی وضعیت سیستم اطفای حریق

مدیر پیشین کمیته تخصصی مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان و کمیته تدوین چک لیستهای طراحی معماری، اظهار می کند: خارج از وضعیت بحرانی فعلی نیز هر ساختمانی نیازمند بازرسی ادواری است تا اگر نیازمند تعمیر باشد، تعمیرات انجام شود، اما در وضعیت و شرایط فعلی کشور، اگر با همین مبحث ۲۲ نیز یکسری بازرسی ها توسط مالکان ساختمانهای شخصی و یا مدیران آپارتمانها صورت گیرد تا در صورت نیاز به تعمیر اقدام های لازم انجام شود بی تردید آسیب پذیری ساختمانها کاهش خواهد یافت. به عنوان نمونه بازدید از شیلنگهای آتشنشانی یکی از مواردی است که باید بررسی شود تا در صورت پوسیدگی تعویض شود، در واقع بررسی وضعیت تأسیساتی ساختمان که شامل شیلنگ آتشنشانی و جعبه های فیوز برق می شود، ابتدایی ترین مواردی است که ضرورت دارد در وضعیت فعلی کشور که ناگهانی اتفاق افتاد و همه هموطنان در شهرهای مختلف کشور درگیر آن شدند، از سوی مدیران یا مالکان ساختمانها بررسی و در صورت نیاز تعمیر یا تعویض شوند.

نصر ادامه میدهد: اگر ما بتوانیم مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان با موضوع پدافند غیرعامل را که موارد بسیار خوبی در آن لحاظ شده است مدنظر قرار دهیم تا از این پس اجرایی شود می توانیم آسیب پذیری ساختمانها را در صورت مواجهه با حوادث غیرمترقبه کاهش دهیم. البته اکنون در وضعیت فعلی شاید در حال حاضر ساخت پناهگاه ممکن نباشد، اما می توان این مهم را در بازسازی شهرها مدنظر داشت تا در یک برنامه زمانی میان مدت به آن پرداخت.

مهار به موقع حوادث ناشی از جنگ

برنده جایزه کتاب معماری و شهرسازی با تأکید بر اهمیت مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان در شرایط فعلی با موضوع نگهداری و تعمیر ساختمان، اضافه میکند: با توجه به مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان در صورت وقوع حوادث غیرمترقبه میتوان در مهار به موقع حادثه برای حفاظت از ساختمان و نجات جان ساکنان ایفای نقش کرد.

با وجود قوانین پیشگیرانه برای کاهش آسیبپذیری ساختمانها در زمان جنگ، این اصل در ساخت و سازها رعایت نمی شود

دکتر نصر در پاسخ به این پرسش که آیا ساختمانهای بلندمرتبه ای که تنها چند طبقه آنها در حملات اسرائیل تخریب شدهاند، بازسازی همان طبقات کفایت میکند یا باید کل ساختمان تخریب و دوباره ساخته شود، میگوید: با توجه به اینکه ساختمانهای آسیب دیده به لحاظ سازهای نیز دچار مخاطره شده اند، باید کمیته بحران متشکل از رشته های مختلف مهندسی ساختمان از قبیل مهندسی سازه، معماری و تأسیسات مکانیکی و برق تشکیل شود تا بتوانند در این مورد تصمیم سازی کنند، زیرا وقتی سازه ساختمان دچار آسیب میشود باید بررسی شود که آسیب به صورت جزئی بوده یا روی سایر طبقات نیز تأثیر گذاشته است. همچنین برای تأسیسات برقی و مکانیکی نیز باید این مهم مورد توجه قرار گیرد. ضمن آنکه ضرورت دارد افزون بر تصمیم سازی کلی در مورد این قبیل ساختمانها در کمیته بحران، هر یک از ساختمانهای جنگ زده در تهران و دیگر شهرهای کشور با توجه به نوع سازه، عمر ساختمان و میزان آسیبی که به آنها وارد شده به صورت مجزا بررسی شوند تا اقدامی مؤثر در مورد تعمیر یا بازسازی آنها صورت گیرد، در واقع نمیتوان نسخه واحدی برای آنها پیچید.

کمک رسانی سازمان نظام مهندسی در وضعیت فعلی

وی در خصوص قوانین مرتبط با شرایط فعلی در سازمان نظام مهندسی نیز اظهار میکند: این سازمان قانونگذار نیست و نظامنامه هایی را در خصوص اجرای قوانینی که وزارت راه و شهرسازی به عنوان نهاد بالادستی ابلاغ کرده است، تدوین میکند که این قوانین شامل قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، آیین نامه اجرایی این قانون و همچنین مباحث مقررات ملی ساختمان می شود، اما با توجه به اینکه متخصصان رشته های هفتگانه مهندسی ساختمان- سازه، معماری، سازههای مکانیکی، تأسیسات برق، نقشه برداری، شهرسازی و ترافیک- در این سازمان به عنوان یک سازمان مردم نهاد عضویت دارند، این سازمان میتواند در وضعیت فعلی کشور کمک رسان باشد.

نصر در خصوص بررسی وضعیت ساختمانهای آسیب دیده در جنگ در شهرهای مختلف کشور به ویژه تهران میگوید: کمیته های بحران در استانداری های هر استان تشکیل شده است و امید می رود در این کمیته ها، متخصصان سازمان نظام مهندسی ساختمان نیز حضور داشته باشند.

منبع؛ روزنامه قدس